Musab Sezgin hocamıza sorduk?

Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla.
Kıymetli dostlar sizler için yine sosyal medya üzerinde Ünsaldı Köyü cami imam hatipi sayın Musab Sezgin hocamıza iki mühim soru yönelttik, sorduğumuz soruları ve hocamızın verdiği cevapları yazı köşemize taşıdık,
Soru 1: Bir şahıs, bir koyun nezir (adak) edip onun yerine inek veya deve kesebilir mi?
Soru 2: Oğlak veya kuzu nezir eden biri bunların yerine keçi, koyun veya koç kesebilir mi?
Cevaplar: Bu konu tafsil gerektiren bir konudur. Şafi mezhebinde nezir: Nezri muayyen ve nezri fizimme olmak üzere ikiye ayrılır.
Nezri muayyen: Nezir ettiği şeyi ilk başta belli ediyor.
Mesela bu işim olursa bu koyunu nezir ettim demesi gibi. Bu kısım nezirde nezir ettiği şey onun mülkünde olması lazım. Verdiğimiz misalden de anlaşılıyor zaten. Bu kısım nezirde neyi belli etmişse şafi mezhebinde onu vermesi kesmesi lazım. Misalde koyun demiştik. Her ne kadar inek ve deve daha iyiselerde yine de onun yerine inek ve deveyi kesemez.
İkinci kısım ise;
Nezri fizimmedir: Önce zimmetinde nezir edip, daha sonra nezrini belirliyor.
Mesela bu işim olursa bir koyun kesmeyi nezir ettim. Daha sonra işi olduğunda bir koyun satın alıp nezrini belirliyor. İşte bu kısımda (nezri fizimme) daha koyunu satın almadan koyun yerine inek veya deve satın alıp kesebilir. Çünkü bunlar daha iyidir diyorlar. Bunu ibarelerde açık bir şekilde beyan ediyorlar.
İkinci sorunun cevabı ise:
Uzun bir araştırmadan sonra sarih bir ibare görmedim. Fakat biraz öncede beyan edildiği gibi zimmetinde koyun nezir eden biri, onun yerine deve veya inek verebilir beyan ediyorlar. Bunun illetini de deve ve ineğin koyundan daha efdal (iyi) olduğunu beyan ediyorlar.
Bu illete binaen anlaşılan aynı cinsin  kendi içerisinde efdaliyete göre birbirinin yerine nezrinin ifa edilebilmesinde sıkıntı olmaması gerek. Fakat efdal değilse aynı seviyede ise o zaman olmaz.
Yine imam Şafi El'um (الأم) kitabında beyan etmiş ki: Bir şahıs topal, kör, gözünde avr olan yada udhiye şartları içerisinde barındırmayan bir koyunu hediy için nezir etse bu özürlere rağmen nezri geçerli olup nezrini ifa etmesi lazım. Fakat sağlam bir koyunu bu özürlü koyunun bedelinde verse benim nezdimde daha mahbuptur deyip delillerini sıralıyor.
Bu efdaliyetin tesbiti ise: Eğer bizim fıkıh kitaplarında aynı cinsin nev'leri arasında hangisinin daha efdal olduğunun hakkında beyanatta bulunmuşlarsa zaten ona göre hüküm verilir.
Fakat eğer beyanat yoksa o zaman o bölge halkının örfünde hangi nev hem parasal hem de et bakımında daha efdal ise o zaman bununla hüküm edilir.
Bizim şafi mezhebinde çoğu fıkıh kitaplarında geçiyor ki: Efdaliyet bakımında ilk sırada deve gelir, ardından inek, ardından koyun, ardından da keçi gelir. İmam Nevevi mecmu kitabında beyan ediyor ki koyunun keçiden daha efdal olması cumhurun görüşüdür diyor.
Demek ki zimmetinde keçi nezir etmişse onun yerine koyun kesebilir yada koyun yerine koç kesebilir.
Mesela: Bildiğim kadarıyla bizim bölgede bir sene ile iki sene arası koyunlara Kürtçe’de berındır denilir. Berındır para bakımından da ve et bakımından da bir senesini doldurmayan kuzudan daha efdaldır.
Aynı şekilde yaşı bir sene ile iki sene arasında olan keçiye hevuri denilir. Hevuri ise bir seneliğini doldurmamış oğlaktan (karık) hem para bakımından hem de etin çokluğu bakımından daha efdaldır.
Aynı şekilde yaşlı olmayan keçi veya koyun üç senelik diyelim. Kuzu ve oğlaktan daha efdaldır.
Ama yukarıda belirttiğim gibi bizim şafi mezhebinde bir senelikte olsa koyun cinsi keçi cinsinden daha efdaldır diyorlar. Buna dikkat etmek lazım.
Not: Hanefi mezhebinde ise zekat, fıtır sadakası, kefaretler ve nezirlerde değerleri neyse bedeli verilebilir. Aynı şekilde değer üzerinde koyun, keçi birbirlerinin yerine kesilebilirler. Daha sonra bu konudaki Hanefi mezhebinin görüşünü detaylı bir şekilde müstakil bir yazıyla beyan etmeye çalışacağız inşallah.