Lütfen bekleyin.. Lütfen bekleyin..
Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla.
Türkçe’de utanma duygusunun, edep ve ar kelimelerinin karşılığı olarak kullanılan haya, dini bir kavram olarak insanın kötülüklerden sakınması ve onları terk etmesidir. Kendisinden utanılmaya en layık olan Allah'tır. Kimsenin görmediği yerde kulunu gören, içinden geçirdiklerini dahi bilen Allah'tan haya göstermek insana değer katar.
Hz. Peygamber "Allah'tan hakkıyla haya ediniz" buyurarak açıkta ve gizlide edep üzere bulunmayı, Allah'tan haya ederek duyu organları, akıl ve bedeni günahlardan korumayı tavsiye etmiştir. Hz. Peygamber yaratıcısına saygı gösterme konusunda da ümmetin örneğidir. Hoşlanmadığı bir şey yüzünden anlaşılacak kadar utanma duygusuna sahip olan sevgili Peygamberimiz "Arsızlık nerede ve kimde olursa olsun çirkinleştirir; haya ise nerede ve kimde olursa olsun zarifleştirir." buyurmuştur. (Tirmizi, Birr, 47) Haya insanlık tarihi boyunca değer gören bir üstünlük olmuş. "Eğer utanmıyorsan istediğini yapabilirsin!" hadisi peygamberlerin ortak söylemleri olarak insanlığa yol göstermiştir. Bu söz kötülüğü yapmaya teşvik anlamı taşımaz, tam tersine hayanın kötülüğü engelleyen bir yeti olduğunu işaret eder. Özgürlük adı altında insanın arzu ettiği her şeyi yapabileceği düşüncesi ile oluşan zihin yapısı haya duygusunu reddeder. Bu duygunun insanı kısıtladığını düşünür. Hz. Peygamberin hadislerinde imanla birlikte anılan utanma duygusu imanın varlığına işaret eden bir göstergedir. İman Allah'ın yasaklarından sakınmayı icap ettirirken kullara karşı sorumlulukları da benimsetir. Hz. Ali'ye atfedilen "Allah'tan korkmayanın kuldan utanmayacağı"na dair sözü de bu anlamdadır. Benzer bir ifade ile "Hayadan mahrum olmuş insanı artık kötülükten alıkoyacak, haramdan uzaklaştıracak bir engel kalmaz; bu kişi dilediğini yapar, istediği gibi yaşar" denmiştir.
Haya insanın hakkını aramasına, ihtiyaç ve isteklerini dile getirmesine engel olmamalı, öz güven, medeni cesaret gibi olumlu özelliklerle birlikte her yaşta teşvik edilmelidir. Bu yaklaşım ebeveynde cinsiyeti kız ya da erkek olsun bebeklikten itibaren çocuğunun mahrem yerlerini gizlemekle başlayıp, dilli, gözü, kulağı başta olmak üzere bütün bedeni korumaya yönelik davranışlarla devam etmelidir. Cenabı Allah bizleri ve bütün inananları hayalı insanlardan eylesin. Allah'ın selamı, rahmeti, bereketi, mağfireti, inayeti, hidayeti hepimizin üzerine olsun hakka namzet ol. Dua da buluşmak dileğiyle Allah'a emanet olun.
